Opinie geven & waarderen

Dit scenario beschrijft het hart van de Beoordeling-context: een geselecteerde opiniegever bekijkt een anonieme Vraag, scoort de door de maker gekozen secties (de Beoordelingsselectie) en geeft optioneel één vrije reactie. Het systeem legt de Opinie vast en het voltooien levert de opiniegever credits op — de deelname-valuta waarmee hij later zijn eigen uitslag mag inzien. Daarna waardeert de maker de ontvangen beoordeling met 0–5 op de smiley-schaal; die waardering telt mee op het reviewer-profiel. De matching van de opiniegevers wordt verondersteld al te hebben plaatsgevonden: per vraag bestaat het via Beheer ingestelde vaste aantal Opdrachten (slots) die de opiniegever pull-gewijs kiest (zie Matching van opiniegevers).

Credits versus waardering. Beoordelen kent twee losse gevolgen die niet door elkaar mogen lopen. Credits zijn de deelname-valuta: elke voltooide menselijke opinie levert er creditsPerBeoordeling (standaard 5) op, en je hebt ze nodig om je eigen uitslag te mógen inzien — een vraag stellen is gratis (zie Credits en het scenario Credits verdienen en besteden). De waardering is iets heel anders: een kwaliteitsoordeel 0–5 dat de maker achteraf aan elke ontvangen beoordeling geeft (Opinie.waardering, 0 = slechtste, 5 = beste). Die telt op het reviewer-profiel mee (aantalBeoordelingen + gemiddeldeWaardering) en kan later privileges ontsluiten. Kort: credits = jouw uitslag inzien, waardering = hoe goed de maker jouw beoordeling vond.

Situatie

Een opiniegever heeft uit zijn Keuzeset een Opdracht gekozen (status Gekozen) — een video van maximaal 10 seconden (mag korter) of een foto (zie MediaType). Online opiniegevers krijgen bij de matching voorrang, maar dat is geen voorwaarde.
De opiniegever opent de vraag. De media wordt anoniem getoond: alleen het beeld en de eventuele toelichting van de maker, geen identiteit. De toelichting is al bij het stellen door de tekstmoderatie gecontroleerd.
Alleen de secties en attributen uit de Beoordelingsselectie — die de maker na de opname koos — worden getoond en gescoord. Gezicht, Kleding en Accessoires zijn hierbij de standaard, maar secties/attributen zijn beheerbare stamdata (Keuzelijst). Koos de maker geen enkele sectie maar alleen een vrije reactie (VrijeTekstGevraagd), dan zijn er geen smiley-scores en geeft de opiniegever alleen de (verplichte) reactie — stap 4 vervalt dan.
Per getoond attribuut scoort de opiniegever verplicht op de smiley-schaal 1–5 (1 = slecht/kan beter, 5 = uitstekend); een “geen mening”-optie is er niet meer en de opinie kan pas verstuurd worden als alle gevraagde attributen gescoord zijn (aanscherping per 2026-07-05; zo gebouwd). (Voorgesteld per 2026-07-05:) klikt hij op de tekst van een deelvraag, dan opent een tips-venster met tips en uitleg over dat onderdeel (beheerbare content). Bijvoorbeeld in Gezicht (ogen, mond, haar, baard, wenkbrauwen, make-up/stijl, algeheel), Kleding (hoofd-/nek-kleding, bovenstuk, taille, onderstuk, combinatie, kleuren, pasvorm, kwaliteit, algeheel) en Accessoires (bril, gehoorapparaat, oorbellen, nek-accessoire, pols, riem, piercing, tattoo, schoenen, algeheel).
De vrije tekstreactie verschijnt alleen als de maker daarom vroeg (VrijeTekstGevraagd = true); dan is het veld “Jouw reactie” getoond en verplicht in te vullen (een lege reactie wordt geweigerd, geen credit). Vroeg de maker er niet om, dan is er geen reactieveld. (Voorgesteld per 2026-07-05:) heeft de opiniegever een adviesniveau ≥ 1, dan is het tekstvak altijd vrijgegeven én verplicht — zijn tekst is betaald advies waarvoor hij bij ontgrendeling betaald wordt. De tekst wordt als Opinie.reactie bij de opinie bewaard. Dit ene veld is de enige vrije tekst van de opiniegever — er zijn geen open vragen en geen apart algemeen opmerkingenveld meer. Met een goede reactie kan hij zich onderscheiden voor een hoge waardering.
Bij het versturen controleert de tekstmoderatie de ingevulde reactie via de poort IModeratieDienst (OpenAI Moderation API, omni-moderation-latest, gratis; zonder API-sleutel fail-open). Wordt de reactie afgekeurd (of ontbreekt een gevraagde reactie), dan wordt de beoordeling geweigerd en niet opgeslagen, en verdient de opiniegever geen credit; hij hoort dat al bij het indienen zodat hij de tekst kan aanpassen en opnieuw kan versturen.
Komt de tekst door de moderatie (of is er geen reactie), dan slaat het systeem een Opinie op die hoort bij de Vraag en de Opdracht, met bron = Mens.
Het voltooien van de menselijke opinie schrijft creditsPerBeoordeling (standaard 5) credits bij op de opiniegever. Bij een geregistreerde gebruiker gaat dat naar een persistent saldo; bij een anonieme gebruiker naar een sessie-gebonden saldo dat met de sessie vervalt. Een AI-persona verdient géén credits (het is geen gebruiker).
De afgeleide SectieGemiddelden worden berekend per beoordeelde sectie — over álle scores, want elk gevraagd attribuut is gescoord (de eerdere “alleen scores > 0”-regel is per 2026-07-05 vervallen).
De bijbehorende Opdracht gaat naar Voltooid (voor een menselijke opinie).
Zodra alle opinies van de Beoordelingsselectie binnen zijn, wordt beoordeeldOp gezet en kan de maker zijn uitslag ontgrendelen (tegen de bevroren creditkosten). De uitslag toont niet of een beoordeling van een mens of een AI-persona komt; alle ontvangen beoordelingen worden gelijk gepresenteerd. Bij het terugzien van het Resultaat kan de maker elke ontvangen beoordeling waarderen: Opinie.waardering (0..5). Een waardering op een menselijke opinie verhoogt aantalBeoordelingen en herberekent de gemiddeldeWaardering op het reviewer-profiel; een waardering op een AI-opinie wordt wel vastgelegd maar beïnvloedt geen reviewer-profiel. Herwaarderen mag: Waardeer(score) geeft de vorige waarde terug zodat het gemiddelde correct wordt bijgesteld. (Voorgesteld per 2026-07-05:) de waardering weegt bovendien — met een instelbaar gewicht — mee in de consensus-ranking die per vraag de beste opiniegever bepaalt voor de ster-toekenning (zie Een ster verdienen).
De opname blijft voor de maker zichtbaar zolang de Resultaat-retentie loopt en wordt daarna (of eerder, door de maker zelf) door het Retentiebeleid verwijderd.

Antwoordtermijn en vangnet. Beoordeelt een opiniegever een gekozen slot niet binnen de instelbare antwoordtermijn, dan keert de Opdracht terug naar Open en komt opnieuw beschikbaar. Levert geen mens (op tijd) — te weinig online of niemand reageert — dan vult het AI-vangnet het slot met een AI-persona (bron = AI, AIVoltooid), zodat elke vraag een beoordeling krijgt.

Genomen beslissingen

#	Beslissing	Motivatie
1	Scoren gebeurt per sectie, elk met meerdere attributen op schaal 1–5. De opiniegever scoort uitsluitend de secties/attributen uit de Beoordelingsselectie van de maker; gezicht/kleding/accessoires zijn de standaard.	Sluit aan op de smiley-keuzevelden uit het functioneel ontwerp en laat de maker bepalen waar hij feedback op wil; secties zijn beheerbare stamdata.
2	Scoren is verplicht op élk gevraagd attribuut; een aparte “geen mening”-score (het oude `0`) bestaat niet meer en de SectieGemiddelden gaan over álle scores (aanscherping per `2026-07-05`, ter verificatie).	De vraagsteller bepaalt via de Beoordelingsselectie waarop geantwoord moet worden; wie de vraag oppakt geeft overal een mening. Vereenvoudigt bovendien de gemiddelden en de consensus-ranking.
3	`SectieGemiddelden` is een afgeleide waarde, geen ingevoerde.	De opiniegever scoort attributen; het gemiddelde is een berekening en wordt niet apart vastgelegd of bewerkt.
4	Vrije tekst bestaat uitsluitend als één reactie van de opiniegever (de tegenhanger van de toelichting van de maker); of ze gevraagd/verplicht is bepaalt de maker met `VrijeTekstGevraagd`. Er zijn geen open vragen, geen algemeen opmerkingenveld en geen sterhouder-drempel. Iedereen mag (en, indien gevraagd, moet) reageren, mits de tekstmoderatie de tekst toelaat.	Eén tekst per kant is eenvoudig uit te leggen en te modereren; de maker stuurt zelf of hij tekst wil, en als de reactie het doel is (alleen-vrije-tekst) moet ze ook gegeven worden. Met een goede reactie kan de reviewer zich onderscheiden voor een hoge waardering.
5	Afgekeurde reactie → de beoordeling wordt geweigerd, niet opgeslagen en levert geen credit op; de opiniegever hoort dat al bij het indienen.	Ongepaste tekst komt het systeem nooit in, en er is een directe prikkel om de reactie aan te passen in plaats van het geweigerde te belonen.
6	Het opslaan van de `Opinie` zet de bijbehorende `Opdracht` op `Voltooid`.	De opdracht-levenscyclus is gekoppeld aan het bestaan van de opinie; één opinie per opdracht.
7	Elke `Opinie` legt een `bron` vast: `Mens` of `AI`.	Levert geen mens binnen de antwoordtermijn, dan vangt het AI-vangnet de beoordeling op, zodat elke vraag wordt afgerond.
8	Een voltooide menselijke opinie levert de opiniegever `creditsPerBeoordeling` (standaard 5) credits op; credits staan los van de waardering.	Credits zijn de deelname-valuta waarmee je je eigen uitslag mag inzien (poort op het inzien; stellen is gratis); de waardering is een apart kwaliteitsoordeel van de maker. Niet samenvoegen.
9	De maker waardeert elke ontvangen beoordeling met 0–5 op de smiley-schaal (`Opinie.waardering`). Een waardering op een menselijke opinie telt mee op het reviewer-profiel (`aantalBeoordelingen` + `gemiddeldeWaardering`); een waardering op een AI-opinie wordt wel vastgelegd maar beïnvloedt geen reviewer-profiel.	Meet de kwaliteit van de beoordeling (niet de opname) en bouwt een reputatie op de reviewer op die later privileges kan ontsluiten.
10	De maker is `targetGebruiker` (Doelgebruiker), de scorende gebruiker is `reviewer`.	Maakt herleidbaar over wie de opinie gaat en wie hem gaf, zonder de anonimiteit richting de opiniegever te doorbreken.

Flow

flowchart TD
    A[Opiniegever opent gekozen Vraag] --> B[Toon media anoniem<br/>plus toelichting van de maker]
    B --> C[Scoor geselecteerde secties 1-6, verplicht<br/>uit de Beoordelingsselectie<br/>geen secties bij alleen-vrije-tekst]
    C --> D{Vrije reactie gevraagd?}
    D -- Ja --> E[Typ één vrije reactie - verplicht<br/>Jouw reactie]
    D -- Nee --> F
    E --> F[Verstuur opinie]
    F --> G{Tekstmoderatie en verplichte reactie:<br/>toegestaan en aanwezig?}
    G -- Nee --> R[Weiger: niet opgeslagen,<br/>geen credit; pas tekst aan]
    R --> E
    G -- Ja --> H[Sla Opinie op bij Vraag en Opdracht<br/>bron is Mens]
    H --> I[Bereken SectieGemiddelden over alle scores]
    H --> J[Zet Opdracht op Voltooid]
    H --> K[Schrijf credits bij: deelname-valuta<br/>persistent of sessie-gebonden]
    J --> L[Alle opinies binnen: maker ontgrendelt uitslag]
    L --> M[Maker waardeert elke beoordeling 0-5]
    M --> N[Werk reviewer-profiel bij bij menselijke opinie:<br/>aantalBeoordelingen plus gemiddeldeWaardering]
    L --> O[Retentiebeleid bewaart en verwijdert de opname]

Hoe het model dit ondersteunt

Stap	Modelondersteuning
Vraag getoond aan opiniegever	`Opdracht` met status `Gekozen` koppelt één `Vraag` aan één opiniegever (`reviewer`); de media volgt uit `MediaType` (`Video`/`Foto`), met de optionele `Toelichting` van de maker. Online kandidaten kregen bij de matching voorrang.
Scoren op geselecteerde secties	De Beoordelingsselectie bepaalt welke secties/attributen meegaan; gezicht/kleding/accessoires zijn de standaard. Elke Score is `1..5` en verplicht per gevraagd attribuut (per `2026-07-05`).
Reactie geven	De opiniegever vult `Opinie.reactie` (nullable string) in — één vrije tekst, verplicht als de maker die vroeg (`VrijeTekstGevraagd`), anders geen reactieveld. Vervangt de eerdere open vragen/antwoorden en het nog oudere opmerkingenveld.
Tekstmoderatie	Poort `IModeratieDienst` met resultaat `ModeratieUitslag(Toegestaan, Reden?)`; infra-impl. `OpenAiModeratieDienst` (OpenAI Moderation API, `omni-moderation-latest`, gratis, `OpenAI__ApiKey`, fail-open zonder sleutel). Afgekeurd → beoordeling geweigerd, niet opgeslagen, geen credit.
Opinie opslaan	`Opinie`-aggregate met `vraagId`, `targetGebruiker` (Doelgebruiker), `reviewer` en een `bron` (`Mens` of `AI`), plus de eventuele `reactie`.
Sectiegemiddelden afleiden	Value object `SectieGemiddelden` — afgeleid gemiddelde per beoordeelde sectie, over alle scores (elk gevraagd attribuut is gescoord).
Opdracht afronden	`OpdrachtStatus` gaat naar `Voltooid` zodra de opinie is opgeslagen. Reageert niemand binnen de antwoordtermijn, dan keert het slot terug naar `Open` en komt opnieuw beschikbaar.
Vangnet bij weinig mensen	Levert geen mens (op tijd), dan vult het AI-vangnet het slot met een AI-persona (`bron = AI`, `AIVoltooid`), die sinds `2026-07-04g` scores én een korte reactie levert (ook bij een alleen-vrije-tekst-vraag). De AI-opinie levert geen credits op; de maker kan ze wél waarderen, maar die waardering beïnvloedt geen reviewer-profiel.
Credits bijschrijven (deelname)	Een voltooide menselijke opinie verhoogt het credit-saldo van de opiniegever met `creditsPerBeoordeling` (standaard 5). Bij een `Gebruiker` persistent, bij een `AnoniemeGebruiker` sessie-gebonden (`anoniemeSessieMin`). De valuta om later zélf een uitslag in te zien — zie Credits.
Waardering door de maker	`Opinie.waardering` (`0..5`, nullable): de maker waardeert bij het Resultaat terugzien elke ontvangen beoordeling. `Waardeer(score)` zet de waarde en geeft de vorige terug (voor herwaardering). Alleen een waardering op een menselijke opinie werkt door in het reviewer-profiel; een waardering op een AI-opinie wordt vastgelegd zonder profieleffect.
Reputatie op de reviewer	Op de `Gebruiker` staan `aantalBeoordelingen` + de afgeleide `gemiddeldeWaardering` (0–5). Deze cijfers kunnen later privileges ontsluiten (nog niet geïmplementeerd).
Tijdelijkheid borgen	Het `Retentiebeleid` bewaart resultaat + opname voor de maker gedurende de Resultaat-retentie en verwijdert daarna automatisch; een instelbare veiligheids-timeout ruimt nooit-afgeronde vragen op.