Waardering, reviews & sterren

Onderdeel van de Functionele beschrijving. Zie ook het Domeinmodel (contexten Beoordeling en Beloning & Financieel) en de Termen.

Deze pagina beschrijft wat er functioneel moet kunnen rond het waarderen van beoordelingen: hoe een maker elke ontvangen opinie een waardering van 0 tot en met 5 geeft, hoe die waarderingen zich op het profiel van de opiniegever opbouwen tot een reputatie (aantalBeoordelingen + gemiddeldeWaardering), en hoe een opiniegever daarbovenop sterren verdient — een blijvende kwaliteitsreputatie die het adviesniveau voor betaald advies ontsluit. De waardering is de tegenhanger van het opinie geven: wie anderen goed helpt, bouwt een betere reputatie op.

Elke beoordeling waardeerbaar; herkomst niet zichtbaar. Sinds 2026-07-04h toont de uitslag de maker niet meer of een beoordeling van een mens of van een AI-persona komt. De maker kan daarom elke ontvangen beoordeling waarderen. Alleen een waardering op een menselijke beoordeling bouwt de reviewer-reputatie op; een waardering op een AI-opinie wordt wel vastgelegd maar raakt géén reviewer-profiel (een AI-persona is geen gebruiker). De reputatie hieronder gaat dus over de menselijke beoordelingen.

De waardering meet de kwaliteit van de beoordeling, niet de inhoud van de opname en niet de richting van een oordeel. Ze is iets heel anders dan Credits. Kort gezegd: credits = je uitslag mógen inzien (de deelname-valuta die je bij élke beoordeling verdient en betaalt om je eigen uitslag te ontgrendelen; stellen is gratis), terwijl waardering = een reputatie-cijfer is dat de maker per ontvangen beoordeling toekent. Ze staan los van elkaar; zie het contrast hieronder.

In het kort

Stap	Wat gebeurt er
1. Beoordeling ontvangen	Een opiniegever levert via een Opdracht een menselijke Opinie op de vraag van de maker.
2. Uitslag ontgrendelen	Zodra alle opinies binnen zijn, ontgrendelt de maker zijn Resultaat (tegen de bevroren creditkosten) en ziet de ontvangen beoordelingen.
3. Waarderen	De maker geeft elke ontvangen beoordeling een waardering `0..5` (0 = slechtste, 5 = beste). Dit is optioneel per beoordeling; de herkomst mens/AI ziet de maker niet.
4. Reputatie bijwerken	Een waardering op een menselijke beoordeling telt mee op het profiel van de opiniegever: `aantalBeoordelingen` + de afgeleide `gemiddeldeWaardering`. Een waardering op een AI-opinie wordt vastgelegd maar raakt geen reviewer-profiel.
5. Consensus-ranking & sterren (voorgesteld)	Bij het afronden van de vraag berekent het systeem de consensus-ranking; de waardering weegt daarin mee (instelbaar gewicht). De beste opiniegever — en wie mijlpalen haalt — verdient een ster; sterren ontsluiten het adviesniveau.

De waardering geven

Een waardering (Opinie.waardering, een geheel getal 0..5, nullable) is het kwaliteitsoordeel dat de maker aan een ontvangen beoordeling geeft: 0 = slechtste, 5 = beste. Ze zegt iets over hoe bruikbaar de opiniegever heeft beoordeeld, niet over de opname zelf. Een opiniegever kan zich daarbij onderscheiden met een goede vrije reactie naast zijn scores.

Waarderen kan zodra de maker zijn uitslag heeft ontgrendeld (zie Resultaat terugzien). Vanaf dat moment ziet hij de losse beoordelingen en kan hij elke ervan een cijfer geven.
De waardering wordt bijgehouden op de Opinie (waardering). Ze is optioneel: een maker die een beoordeling niet waardeert, laat het veld leeg.
Herwaarderen mag: Waardeer(score) zet de nieuwe waarde en geeft de vorige terug, zodat de reputatie-statistieken correct kunnen worden bijgesteld.
Elke beoordeling is waardeerbaar — óók een AI-opinie. Omdat de maker de herkomst (mens/AI) niet ziet, kan hij alle ontvangen beoordelingen waarderen. Een waardering op een AI-opinie wordt wel op de opinie vastgelegd, maar telt niet mee in een reviewer-reputatie: een AI-persona is geen gebruiker en heeft geen profielstatistieken. Alleen waarderingen op menselijke beoordelingen bouwen de reputatie op.

De volledige flow van scoren tot waarderen staat beschreven in het scenario Opinie geven & waardering. De selectie van de opiniegevers zelf staat in Matching van opiniegevers.

De reviewer-reputatie

Waarderingen komen samen op het profiel van de opiniegever (de Gebruiker als reviewer). Twee grootheden vormen samen zijn reputatie:

Eigenschap	Functioneel gedrag
`aantalBeoordelingen`	Het aantal gewaardeerde menselijke beoordelingen dat deze gebruiker als opiniegever heeft geleverd.
`gemiddeldeWaardering`	Het afgeleide gemiddelde (`0..5`) over die waarderingen. Volgt automatisch uit de toegekende cijfers.
Eigenaar	De reputatie hoort bij één geregistreerde gebruiker (`gebruikersnaam`).
AI uitgesloten van de reputatie	Een AI-opinie is wél waardeerbaar (de maker ziet de herkomst niet), maar zo’n waardering telt niet mee in een reviewer-reputatie: een AI-persona heeft geen profielstatistieken.

Alleen een geregistreerde gebruiker bouwt een blijvende reputatie op. Een anonieme gebruiker houdt geen persistent profiel bij: zijn gegevens verlopen met de sessie, dus er is voor hem geen doorlopende gemiddeldeWaardering.

De reputatie is voor de gebruiker zichtbaar als onderdeel van het eigen profiel, zodat duidelijk is hoe zijn beoordelingen tot nu toe zijn gewaardeerd.

Waardering is iets anders dan credits

Waardering en credits worden allebei rond het beoordelen zichtbaar, maar vervullen een verschillende rol. Verwar ze niet:

	Waardering	Credits
Wat het is	Reputatie-cijfer (kwaliteit van je beoordelingen)	Deelname-valuta (“je uitslag inzien”)
Wie kent toe	de maker geeft elke ontvangen beoordeling `0..5`	het systeem, bij elke voltooide beoordeling (`creditsPerBeoordeling`)
Waarvoor	bouwt de reviewer-reputatie op → later privileges	je betaalt de creditkosten om je eigen uitslag in te zien (stellen is gratis)
Waar bijgehouden	op de Opinie (`waardering`) → op het profiel (`aantalBeoordelingen` + `gemiddeldeWaardering`)	het `credits`-saldo van de gebruiker
Houdbaarheid	persistent — alleen voor een geregistreerde gebruiker	geregistreerd persistent · anoniem sessie-gebonden (`anoniemeSessieMin`)

Kort: credits = de toegangspoort om je uitslag te mógen inzien, waardering = het reputatie-cijfer dat de maker aan de kwaliteit van jouw beoordelingen toekent. Hoe credits precies werken staat op de pagina Credits en in het scenario Credits verdienen en besteden.

Sterren: verdiende kwaliteitsreputatie

Bovenop de waardering keert de ster terug — niet als de geschrapte loterij, maar als verdiende, blijvende kwaliteitsreputatie op het account van een opiniegever. Sterren worden verdiend via vier routes (drempels en gewichten zijn beheerinstellingen; zie Systeembeheer):

#	Route	Regel
1	Beste opiniegever van een vraag	De consensus-ranking bepaalt per vraag een ranglijst: wiens scores liggen het dichtst bij het (gewogen) groepsgemiddelde én zijn consistent over de attributen (correlatie-controle)? De maker-waardering (0–5) weegt mee met het instelbare gewicht `gewichtMakerWaardering` (0 = niet meewegen). Er wordt pas geranked vanaf ≥ 3 beoordelaars (`minBeoordelaarsVoorRanking` — interpretatie, ter verificatie). De nummer 1 verdient een ster.
2	5× als 2e geëindigd	`sterDrempelTweedePlaatsen`, standaard 5.
3	10× als 3e geëindigd	`sterDrempelDerdePlaatsen`, standaard 10.
4	Elke 200 verdiende credits	Elk veelvoud van `sterCreditsMijlpaal` (standaard 200) cumulatief verdiende credits (interpretatie: elk veelvoud).

Sterren worden blijvend opgeslagen op het account (aantalSterren); alleen een geregistreerde gebruiker bouwt ze op. AI-opinies dingen niet mee en verdienen geen sterren.
Sterren zijn “echt geld waard”: ze ontsluiten (voorstel) het adviesniveau waarmee de opiniegever via betaald advies verdient; de precieze uitbetaal-mechaniek is een open vraag (zie voorstel §5).
De eerdere vage “privileges”-vooruitblik is hiermee concreet ingevuld: kwaliteit → sterren → adviesniveau → verdiensten.

Het end-to-end verloop staat in het scenario Een ster verdienen.

Functionele eisen samengevat

Eis	Beschrijving
Waarderen	De maker kan elke ontvangen beoordeling een cijfer `0..5` geven (0 = slechtste, 5 = beste); de herkomst mens/AI ziet hij niet.
Optioneel	Waarderen is niet verplicht; een niet-gewaardeerde beoordeling laat het veld leeg.
Herwaarderen	Een eerder gegeven waardering kan worden aangepast; de statistieken volgen.
AI uitgesloten van reputatie	Een AI-opinie is waardeerbaar, maar zo’n waardering telt niet mee in de reviewer-reputatie. Alleen waarderingen op menselijke beoordelingen bouwen die op.
Reputatie	Op het reviewer-profiel worden `aantalBeoordelingen` en de afgeleide `gemiddeldeWaardering` bijgehouden.
Persistent	Alleen een geregistreerde gebruiker bouwt een blijvende reputatie op; anoniem verloopt met de sessie.
Zichtbaar	De gebruiker ziet zijn eigen reputatie (waarderingen én sterren) in zijn profiel.
Weegt mee in de ranking (voorgesteld)	De waardering weegt met een instelbaar gewicht mee in de consensus-ranking per vraag.
Sterren (voorgesteld)	Opiniegevers verdienen sterren via: beste van een vraag (ranking, vanaf ≥3 beoordelaars), 5× 2e, 10× 3e en elke 200 verdiende credits; drempels/gewichten beheerinstelbaar.
Niveau ontsluiten (voorgesteld)	Het ster-totaal ontsluit het adviesniveau (Expert handmatig/op aanvraag) voor betaald advies.

Samenhang met andere onderdelen

Onderdeel	Relatie
Opinie geven	Levert de menselijke beoordelingen die de maker vervolgens waardeert.
Resultaat terugzien	De maker waardeert de ontvangen beoordelingen nadat hij zijn uitslag heeft ontgrendeld.
Credits	De deelname-valuta (“je uitslag inzien”), naast de waardering als reputatie-cijfer. Beide draaien om beoordelen, maar staan los van elkaar.
Opinie geven & waardering	Toont de flow waarin de maker elke ontvangen beoordeling `0..5` waardeert.
Aanmelden & registratie	Alleen geregistreerde gebruikers houden een persistente reputatie bij.
Domeinmodel	Modelleert `Opinie.waardering` en de reviewer-statistieken op `Gebruiker` in de context Beoordeling.